Świadek
Sergey G.
Kraj
Rosja
Data i miejsce urodzenia
1933, Aleksandrowka
Rok nagrania relacji
2009
Link do mapy InEvidence (YahadMap)
Dowiedz się więcejAleksandrowka, ROSJA
Aleksandrowka to wieś położona 8 km na północ od Smoleńska. Przed wojną w okolicy wsi mieszkało wielu Romów. Pierwsze wzmianki o ich obecności w regionie Smoleńska pochodzą z XIX wieku. Wioska Aleksandrowka została zajęta przez Niemców latem 1941 roku. Romowie mogli nadal mieszkać w swoich domach aż do momentu rozstrzelania 24 kwietnia 1942 roku. Egzekucja została przeprowadzona przez SS Einsatzgruppe B. W noc poprzedzającą egzekucję wieś została otoczona kordonem, a wszyscy mieszkańcy, w tym Romowie z pobliskiej wsi Devkino, zostali zgromadzeni w pobliżu jeziora. Po selekcji, której dokonano według list dostarczonych przez lokalną administrację, Romowie zostali zapędzeni na miejsce rozstrzelania w lesie, a Rosjanie zostali wypuszczeni. Na miejscu zbrodni mężczyźni zostali oddzieleni od kobiet i dzieci, i rozstrzelani jako pierwsi. Przed rozstrzelaniem wszyscy Romowie byli zmuszeni do rozebrania się w stodole oddalonej o 20-30 metrów od miejsca zbrodni. Według archiwów i zeznań lokalnych świadków, małe dzieci wrzucano żywcem do dołu. Niektórym kobietom i dzieciom udało się uwolnić twierdząc, że są Rosjanami, ponieważ miały jasne włosy i jaśniejszą skórę. Po rozstrzelaniu Niemcy wysłali do wsi furmanki, aby zebrać pozostałą tam odzież należącą do ofiar.
Sergey G. jest osiadłym Romem. Jego matce, młodszemu bratu i jemu udało się przeżyć wojnę, ponieważ nie znaleźli się na liście Romów przygotowanych dla Niemców.
Sergey zaprowadził zespół YIU na miejsce zbrodni.
Glosariusz
"Cygański" kołchoz
Pod koniec lat dwudziestych XX wieku władze ZSRR dążyły do nakłonienia ludności romskiej do osiedlenia się w celu zwiększenia kontroli ich działań. Odbywało się to pod pozorem chęci poprawy warunków życia Romów. Romom chętnym do osiedlenia się udostępniano ziemię i środki finansowe, a ci, którzy zdecydowali się osiedlić, tworzyli tzw. „cygańskie” kołchozy. W Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) kołchoz był rolniczą spółdzielnią produkcyjną, w której ziemia, inwentarz żywy, narzędzia i siła robocza jednej lub kilku wsi stanowiły wspólnotę. Cała produkcja kołchozów była przekazywana państwu.
Do 1932 r. utworzono 25 „cygańskich” kołchozów, w których mieszkało 490 rodzin; w 1938 r. było ich 52, ale żyło w nich tylko 2-3% całej populacji Romów w ZSRR. Zarówno sedentaryzacja, jak i tworzenie „cygańskich” kołchozów były przedstawiane przez sowiecką propagandę jako dobrowolny proces, który zachodził naturalnie wśród koczowniczych Romów[1].
[1]
https://rm.coe.int/sowjetunion-vor-dem-2-weltkrieg-datenblatter-zur-geschichte-der-roma/16808b1aa0
Kwestionariusz
Informacje historyczne
Aleksandrowka to rosyjska wieś położona 8 km na północ od Smoleńska. Pierwsze wzmianki o Romach w obwodzie smoleńskim pochodzą z XIX wieku. W 1937 r. we wsi założono kołchoz „Konstytucja Stalina” w celu osiedlenia w nim Romów z obwodu smoleńskiego, którzy z powodu braku ziemi nie mogli zostać włączeni do gospodarstwa kolektywnego. Większość mieszkańców Aleksandrowki stanowili Romowie. Istniała tam romska szkoła. Latem 1941 r. wieś została zajęta przez Niemców.
Źródła / Archiwa
Archiwa sowieckie"Mimo że pokazałem swoje dokumenty, niemiecki oficer nie uwierzył, że jestem Rosjaninem i nie chciał mnie wypuścić. Na koniec, około godziny 15 wykopano dół i wszystkich Cyganów zabrano do stodoły znajdującej się w pobliżu dołu. Cały teren był odgrodzony przez niemieckich żołnierzy. Niemcy zapędzili Cyganów do stodoły jak bydło. Ci, którzy nie chcieli iść naprzód, byli bici i siłą wciągani do stodoły. O 3 po południu rozpoczęło się rozstrzelanie. Na moich oczach rozstrzelono co najmniej 70 Cyganów, w tym kobiety, dzieci i osoby starsze. [...] Przed zabiciem Cyganie zostali zmuszeni do rozebrania się. Niektórzy zachowali bieliznę, inni musieli pozostać zupełnie nadzy. Następnie zabierano ich ze stodoły do oddalonego o 20-30 m dołu. Do dołu zabierano ich całymi rodzinami. Egzekucji dokonywał jeden żołnierz niemiecki, który strzelał do ofiar z pistoletu." [Zeznanie miejscowej mieszkanki, Lidii K., złożone przed Państwową Komisją Nadzwyczajną w dniu 10 października 1943 r.; RG-22.002M: 7021-44/1091].
GALERIA ZDJĘĆ
ZESPÓŁ YIU Z SERGIEJEM G.
English
Español
Français
German
Polski
Magyar