Między 1941 a 1944 rokiem przeprowadzono tysiące masowych rozstrzeliwań na terenie siedmiu republik radzieckich (Rosja, Ukraina, Białoruś, Mołdawia, Estonia, Litwa i Łotwa) - terenie rozciągającym się od Wschodniej Galicji po rzeki Bałtyku, od podmoskiewskich lasów po granice Kaukazu. Biorąc pod uwagę jedynie oficjalny obszar Rosji, Białorusi i Ukrainy, badacze szacują, że na tych terenach zamordowano co najmniej 2.2 miliona Żydów. . Ta liczba obejmuje 1,6 miliona ofiar na terenie dzisiejszej Ukrainy, co najmniej 500 000 na Białorusi i co najmniej 120 000 w Rosji.

Ponad 80 proc. tych ofiar zostało rozstrzelanych; pozostałe zostały deportowane i zamordowane w obozach zagłady lub mobilnych komorach gazowych. Inne metody eksterminacji obejmowały użycie trucizny, a także praktykę zakopywania ofiar żywcem lub doprowadzania do ich śmierci w kopalniach i studniach. Zagłada Żydów z okupowanych terenów radzieckich nie bez powodu jest nazwana "Zagładą od kul". Ten zbrodniczy sposób uśmiercania ofiar poprzez rozstrzelanie stosowany był podczas Holocaustu na wschodzie niezależnie od liczby ofiar - czy to w celu eksterminacji żydowskiej rodziny z małego miasteczka, czy też dziesiątek tysięcy Żydów z dużego miasta okupowanego Związku Radzieckiego. Przez całe lato 1941 roku, podobnie jak później i aż do 1944 roku, sprawcy postępowali według tego samego schematu opierającego się na eksterminacji społeczności żydowskich przez rozstrzeliwanie mężczyzn, kobiet i dzieci, często w pobliżu miejscowości, z których ofiary pochodziły.
22 czerwca 1941 roku Hitler rozpoczął operację Barbarossa, atak na Związek Radziecki. Wojna prowadzona na wschodzie przez Trzecią Rzeszę była wojną ideologiczną, podbojem Lebensraum (czyli przestrzeni życiowej), walką o całkowitą eksterminację „żydokomuny”.

Od pierwszych dni inwazji zarówno w krajach bałtyckich, jak i we wschodniej Galicji - szczególnie we Lwowie - na Wołyniu (Ukraina), rozpoczęły się pogromy, często w odpowiedzi na odkrycie masakr lokalnych nacjonalistów w więzieniach NKWD[1]. Pierwszymi ofiarami Einsatzgruppen w miejscowościach takich jak Tarnopol czy Żytomierz byli żydowscy mężczyźni. Reszta populacji żydowskiej, kobiety, dzieci i starsi, zostali zamknięci w gettach, w których panowały fatalne warunki życia. Żydzi cierpieli głód, zimno i zapadali na choroby. Tak było na przykład w getcie w Mińsku na Białorusi, utworzonym 20 lipca 1941 roku, lub we wszystkich małych żydowskich dzielnicach na terenach wiejskich.

Między sierpniem a wrześniem 1941 roku proces ludobójstwa prowadzony przez okupanta przybrał na sile. Rozstrzeliwano już nie tylko mężczyzn, ale także kobiety i dzieci. W Białej Cerkwi (Ukraina) zastrzelonych zostało 90 żydowskich dzieci. 27 i 28 sierpnia 1941 roku w Kamieńcu Podolskim (Ukraina) naziści i ich kolaboranci rozstrzelali ponad 23 000 Żydów. Eksterminację Żydów na tych terytoriach okupowanych przeprowadziła armia rumuńska i żandarmeria, sojuszncy Hitlera. Setki tysięcy Żydów zostało zamordowanych w na terenie Besarabii i Bukowiny. Większość z nich została zamordowana już w lipcu 1941 roku, podczas gdy pozostali zostali skoncentrowani w gettach, w miejscach takich jak Czerniowce, lub w obozach, jak miało to miejsce w Mărculeşti i Wapniarce.

Bardzo często przeprowadzane przez nazistów rozstrzeliwania odbywały się w biały dzień, na obrzeżach miast. Sprawcy regularnie zmuszali lokalną ludność do wykopywania i zasypywania dołów, czasami nawet do transportu ofiar lub ich rzeczy osobistych.

Jedno z najbardziej znamiennych masowych rozstrzeliwań żydowskiej społeczności ZSRR, miało miejsce w Kijowie. 19 września 1941 roku, kiedy miasto ogarnęły eksplozje wywołane przez wycofujące się siły radzieckie i szalejący pożar, do Kijowa wkroczyły wojska niemieckie. 29 i 30 września 1941 r., kiedy wypaliły się już ostatnie płomienie, Einsatzkommando 4a, bataliony policyjne i lokalna milicja rozstrzelały w wąwozie Babi Jar ponad 33 000 Żydów z Kijowa.

Masakry nasiliły się jesienią 1941 roku, a prześladowania Żydów trwały na całym okupowanym terytorium - od krajów bałtyckich aż po Krym. Masowe rozstrzeliwania trwały nieprzerwanie na obrzeżach Kowna, Mińska i w lesie zwanym Ponary, niedaleko Wilna. Tysiące niemieckich, austriackich i czeskich Żydów zostało także w tym czasie deportowanych do gett na terytoriach północno-wschodnich i podzieliło los miejscowych Żydów. Kolejna z największych masakr Żydów miała miejsce w Bogdanówce, małym miasteczku na południu dzisiejszej Ukrainy, gdzie w ciągu zaledwie 10 dni ponad 40 000 Żydów (głównie pochodzących z Odessy i Besarabii) zostało zamordowanych przez rumuńskie siły i niemieckich kolonistów. Pod koniec 1941 roku pojawiła się kolejna metoda eksterminacji: Gaswagen czyli mobilne komory gazowe. Oprócz Żydów Einsatzgruppen i pozostałe oddziały mobilne mordowali też inne grupy ofiar, takie jak komuniści, radzieccy jeńcy wojenni, partyzanci, Romowie, osoby z uposledzeniem itp.

W 1942 r. Żydzi mieszkający w Rosji, a zwłaszcza tysiące Żydów ewakuowanych z północnego Kaukazu, zostali rozstrzelani lub zabici w furgonetkach gazowych. W tym samym czasie na Białorusi i Ukrainie getta zostały „zlikwidowane”, słowem używanym przez nazistów do opisania eksterminacji wszystkich Żydów, którzy nie byli uważani za przydatnych jako robotnicy.

Do wiosny 1944 r. rozstrzeliwania miały miejsce na okupowanych terytoriach sowieckich, szczególnie w przypadku Żydów internowanych w obozach pracy i żydowskich rodzin, które zostały złapane przez lokalną policję podczas ukrywania się [1].



[1] NKWD (Narodnyj Komissariat Wnutrennich Del): Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych. Tajna policja polityczna w ZSRR, utworzona w 1934 r. i zastąpiona w 1946 r. przez MVD (Ministerstwo Spraw Wewnętrznych).