StudyGuide - Courses

Poznawanie Zagłady od Kul

Obejrzyj nagrane relacje świadków, przeczytaj dokumenty towarzyszące i odpowiedz na pytania z nimi związane.

Dostęp do dokumentów towarzyszących

Świadek

Aniceta B.

Kraj

Litwa

Data i miejsce urodzenia

1931, Pabaliai

Rok nagrania relacji

2013

Link do mapy InEvidence (YahadMap)

Dowiedz się więcej

Żagory, LITWA

Żagory to małe miasteczko położone na północnej granicy Litwy, w pobliżu Łotwy, 64 km (40 mil) na północ od Szawli. Pabaliai leży na wschód od Żagor. Przed wojną około 2000 mieszkańców Żagor było Żydami, co stanowiło 40% populacji miasteczka. Miasto zostało zajęte przez wojska niemieckie pod koniec czerwca 1941 roku. W lipcu 1941 r. w Żagorach utworzono getto dla ludności żydowskiej z regionu Szawli. Zarówno radzieckie, jak i niemieckie archiwa wspominają o rozstrzelaniu pod koniec sierpnia 1941 r., w którym około 40 Żydów zostało zamordowanych przez nacjonalistów i litewskich policjantów. Na początku października 1941 r. getto w Żagorach zostało zlikwidowane, a prawie 3000 Żydów zostało rozstrzelanych w 120-metrowym rowie. Strzelcami byli litewscy nacjonaliści, którzy wykonywali niemieckie rozkazy. Po rozstrzelaniu zorganizowali oni na lokalnym rynku aukcję rzeczy należących do Żydów. Aniceta była świadkiem łapanki, rozstrzelania Żydów oraz licytacji ich mienia.

Aniceta B., urodzona w 1931 roku © Markel Redondo - Yahad-In Unum

Dom Anicety we wsi Pabaliai © Markel Redondo - Yahad-In Unum

Aniceta podczas wywiadu z ekipą Yahad In Unum © Markel Redondo - Yahad-In Unum

Żagory dzisiaj © Markel Redondo - Yahad-In Unum

Glosariusz

Policja/policja lokalna
W systemie radzieckim lokalna policja nie istniała. Zasadą było donosicielstwo do administracji centralnej. Utworzenie lokalnej policji było jedyną niemiecką reformą administracyjną na okupowanych terytoriach radzieckich. Siły te nie przeszły żadnego szkolenia i można je porównać do milicji.

"Białe opaski"
Termin „Białe Opaski” był jednym z wielu określeń litewskiego batalionu TDA (lit. Tautinio darbo apsaugos; dosłownie: „Narodowa Służba Pracy”). Na początku operacji Barbarossa został on utworzony przez Tymczasowy Rząd Litwy jako batalion paramilitarny i miał stanowić podstawę przyszłej niezależnej armii litewskiej, ale został przejęty przez nazistów i przekształcony w litewskie pomocnicze bataliony policyjne. Te dwie jednostki aktywnie uczestniczyły w masowych mordach Żydów na Litwie i Białorusi.

Kwestionariusz

1 - Ile lat miała Ancieta w momencie opisywanych wydarzeń?

2 - Jaki jest układ miasteczka Żagory? W których dwóch miejscach popełnione zostały zbrodnie, których Aniceta była świadkiem?

3 - W jaki sposób Żydzi zostali przewiezieni na miejsce rozstrzelania? Gdzie mordercy znaleźli Żydów? Dokąd ich zabrali? Dlaczego Żydzi nie mogli uciec?

4 - Kto wykopał dół?

5 - Kto pilnował Żydów? Kim byli strzelcy? Jaki jest związek między nauczycielem a strzelcami?

6 - Co się stało z ubraniami ofiar?

7 - Wymień pięć etapów zbrodni.

8 - Jaka jest opinia Anciety na temat morderców i szabrowników?

9 - Jak myślisz, dlaczego świadek zgodził się opowiedzieć tę historię 80 lat po wydarzeniach?

10 - Czy Twoim zdaniem rejestrowanie i rozpowszechnianie tego typu świadectw jest ważne??

Dodatkowe źródła

Siegnij po dodatkowe materiały edukacyjne, w tym artykuły i zalecaną lekturę, aby uzupełnić wiedzę.

Informacje historyczne

Przed II wojną światową, około 1 928 osób, czyli 40% mieszkańców miejscowości Żagory, stanowili Żydzi. Zanim miasto zostało zajęte przez wojska niemieckie pod koniec czerwca 1941 r., posiadało siedem synagog, szkołę hebrajską, a także żydowskie kluby sportowe i własny Żydowski Bank Ludowy.

Żydowska drużyna piłkarska z Żagor © JewishGen

Zdjęcie klasowe z żydowskiego przedszkola w Żagorach© Yahad- In Unum

1925, scenka uliczna w nowej dzielnicy. © Yahad-In Unum

Źródła / Archiwa

Archiwa radzieckie

"W dniu żydowskiego Nowego Roku, we wrześniu 1941 r., policja w Żagorach wyznaczyła mnie wraz ze 120-130 innymi osobami do kopania dołów w Parku Kultury. Pracowaliśmy przez dwa dni. Trzeciego dnia, tuż przed obiadem, niemieccy partyzanci litewskiego pochodzenia zaczęli zwozić do dołów Żydów ciężarówkami z rynku. Ciężarówki były pełne. Żydzi wysiedli z ciężarówek, całkowicie się rozebrali i ustawili w grupach w pobliżu dołu. Niektórzy musieli położyć się na krawędzi dołu. Następnie zostali zastrzeleni z pistoletów maszynowych i karabinów". [Zeznanie naocznego świadka Jonasa Labanovicha, urodzonego w 1886 r., pochodzenia litewskiego, blacharza; RG-22.002M.7021-94/436].

GALERIA ZDJĘĆ

EKIPA YIU Z ANICETĄ B.

Na pomniku widnieje napis w języku litewskim i jidysz: "W tym miejscu 2 października 1941 r. nazistowscy zbrodniarze i ich miejscowi kolaboranci zamordowali 3000 żydowskich mężczyzn, kobiet i dzieci z okręgu szawelskiego". © Markel Redondo - Yahad-In Unum