English
Español
Français
German
Polski
Magyar
Świadek
Stanislav M.
Kraj
Ukraina
Data i miejsce urodzenia
1913, Grzymałów
Rok nagrania relacji
2009
Link do mapy InEvidence (YahadMap)
Dowiedz się więcejGrzymałów, UKRAINA
Grzymałów to wieś w Ukrainie położona na południowy wschód od stolicy regionu, Tarnopola. W 1931 roku spośród 4 074 mieszkańców Grzymałowa, 1 494 stanowili Żydzi. Większość z nich pracowała w młynach, cegielniach i gorzelniach.
W archiwach radzieckich znaleźć można informację na temat trwającego trzy dni pogromu ludności żydowskiej, który miał miejsce na początku lipca 1941 roku. 450 Żydów - mężczyzn, kobiet, dzieci i osób starszych - zostało zastrzelonych, a następnie wrzuconych do stawu.
Kolejne akcje miały miejsce w październiku 1941 roku: rozstrzelanie, deportacje i utworzenie obozu pracy w Grzymałowie. Szacuje się, że od 5 lipca 1941 roku do 23 marca 1944 roku zamordowano około 2 530 Żydów.
Stanislav był świadkiem pierwszej Akcji przeciwko Żydom przeprowadzonej na początku lipca 1941 roku.
Miejsce rozstrzelania ofiar żydowskich podczas pogromu przeprowadzonego na początku lipca 1941. W wyniku trzydniowego pogromu zginęło około 450 Żydów. © Nicolas Tkatchouk/Yahad-In Unum
Stanislav M., urodzony w 1913 roku, na tle swojego domu © Nicolas Tkatchouk/Yahad-In Unum
The synagogue building. ©Les Kasyanov/Yahad - In Unum
Kościół św. Marii w Grzymałowie, wpisany do "Krajowego rejestru zabytków nieruchomych Ukrainy" - © Andrii Bondarenko"
An Orthodox church in Shklov. ©Les Kasyanov/Yahad - In Unum
Widok na Grzymałów dzisiaj - © Google
Street view of Shklov ©Les Kasyanov/Yahad - In Unum
Former Hungarian gendarmerie - © Sabina Caputo / Yahad-In-Unum
Site near the brickworks from where the Jews were deported to Auschwitz - © Sabina Caputo / Yahad-In-Unum
Glosariusz
Huculi :
Huculi to grupa etniczna zamieszkująca pasmo górskie południowo-zachodniej Ukrainy, część Karpat, wchodzące niegdyś w skład Cesarstwa Austro-Węgierskiego.
Kwestionariusz
Informacje historyczne
Grzymałów, założony w 1595 r., znajduje się około 45 km na południowy wschód od Tarnopola w Ukrainie. Pierwsze pisemne wzmianki o społeczności żydowskiej pochodzą z początku XVIII wieku. W połowie XVIII wieku w mieście mieszkało około 700 Żydów.
Większość Żydów utrzymywała się z drobnego handlu, głównie zbożem, miodem pitnym, rybami i tkaninami oraz z rzemiosła. Niektórzy byli zatrudnieni przy mieleniu mąki, produkcji cegieł czy gorzelnictwie. W mieście istniała jedna duża synagoga i dziewięć małych domów modlitwy. W okresie międzywojennym powstał związek rzemieślników i kupców.
W tym czasie zaczęły pojawiać się różne ruchy syjonistyczne, lecz wszystkie zostały zakazane w 1939 r., po przejęciu miasta przez Związek Radziecki w następstwie paktu Ribbentrop-Mołotow. W 1931 r. w Grzymałowie mieszkało 1494 Żydów, co stanowiło 37% ogółu mieszkańców. W przededniu wojny w mieście mieszkało około 2 000 Żydów.
Portret grupowy dzieci i nauczycieli w szkole hebrajskiej w Grzymałowie. Lea Somerstein na zdjęciu w prawym dolnym rogu. Zdjęcie wykonano w 1924 roku. © United States Holocaust Memorial Museum, dzięki uprzejmości Sheili Levitan
Chana Golda Weintraub Okon (w środku) z dwiema córkami Bashą (po lewej) i Shaefą (po prawej), zamordowane w Grzymałowie. Rose Okon (dziecko) wyjechała do USA w 1920 r. © Z osobistego archiwum Susan B. Solomon
Źródła / Archiwa
Archiwa radzieckie"Zaraz po trzydniowym pogromie ludności żydowskiej we wsi Grzymałów utworzono obóz pod kierownictwem Nerlinga (SS), Niemca odpowiedzialnego za kwestie rolnicze. W obozie tym zgromadzono Żydów. Każdego dnia dostawali oni 260 gramów chleba i gorącą zupę oraz byli zmuszani do pracy przez 18 godzin dziennie. Na piersi Żydzi nosili kwadratowy kawałek żółtego materiału z numerem". [Zeznanie Efroima, ocalałego Żyda urodzonego w 1912 r., złożone przed Nadzwyczajną Komisją Radziecką, RG-22.002M.7021-75/94]
GALERIA ZDJĘĆ
EKIPA YIU ZE STANISLAVEM M.
Stanislav M. z ekipą Yahad-In Unum w pobliżu miejsca rozstrzelania © Nicolas Tkatchouk/Yahad-In Unum
Opuszczony budynek synagogi © Nicolas Tkatchouk/Yahad-In Unum
Stanislav M., urodzony w 1913 r., na tle swojego domu © Nicolas Tkatchouk/Yahad-In Unum
Stanislav M. i ekipaYahad-In Unum z liderem Patricem Bensimonem podczas wywiadu © Nicolas Tkatchouk/Yahad-In Unum
Stanislav M. pokazujący miejsce, w którym ukrywał Żydów © Nicolas Tkatchouk/Yahad-In Unum